Blog

God, seks en politiek: themanummer Religie & Samenleving

religie-samenleving-11no2

Als godsdienst ter sprake komt, gaat het tegenwoordig al snel over (homo)seksualiteit – en omgekeerd: debatten over bijvoorbeeld homofobie komen onvermijdelijk uit op religie. Wat hebben deze twee met elkaar? En waarom hebben ze tegenwoordig zo’n prominente plaats in het politieke debat? Die vragen staan centraal in een lijvig themanummer van Religie & Samenleving, dat op zaterdag 5 november in Amsterdam wordt gepresenteerd.

De manier waarop godsdienst, seksualiteit en politiek met elkaar in verband worden gebracht blijkt in de loop van de tijd radicaal te zijn veranderd. Dat betogen Contested Privates-onderzoekers David Bos en Marco Derks in de inleiding van het nieuwste themanummer van Religie & Samenleving. Tot de jaren zestig had religie een vanzelfsprekende plaats in het openbare leven, terwijl er alleen in de privésfeer enige ruimte was voor seksualiteit. Vandaag lijkt weleens het omgekeerde het geval: het maatschappelijk bestaansrecht van religies wordt afhankelijk gemaakt van de mate waarin ze ruimte bieden aan ‘seksuele diversiteit’.

Seks op school en in de bibliotheek
Onderwijs over seksuele diversiteit is verplicht in Nederland, maar Sam Meerhoff laat zien dat daar in de praktijk weinig van terecht komt: ondanks goede bedoelingen blijft het vaak één enkele les, waar LHBT-jongeren weinig aan hebben.

Jolanda van der Lee beschrijft hoe ruim een eeuw geleden homoseksualiteit, dat toen nog een nieuw begrip was, werd ingezet als retorisch wapen in politieke debatten. Wat hebben homoseksuelen in hemelsnaam te maken met de openbare bibliotheek?

Momslimhomo’s en weigerambtenaren
Veel bijdragen aan God, seks en politiek gaan over homoseksualiteit en/of over islam: twee onderwerpen die in hedendaags Nederland steevast leiden tot politieke opwinding, zeker wanneer moslims hier te lande zich keren tegen homoseksualiteit. David Bos plaatst hedendaagse affaires in historisch perspectief. Zo laat hij zien dat in de jaren zestig en zeventig ‘homofielen’ en ‘buitenlanders’ vaak werden beschouwd als lotgenoten in plaats van als tegenstanders. Dat het beeld vanaf de jaren negentig radicaal veranderde is volgens hem onder meer te danken aan het tonele verschijnen van ‘de moslimhomo’.

Marco Derks analyseert de beeldvorming over een heel ander personage, dat van de ‘weigerambtenaar’. De politieke controverse over deze dwarsligger (die steevast wordt afgebeeld als een heteroseksuele, conservatief-christelijke man) laat vooral zien dat het huwelijk een symbolische lading heeft die wringt met de letter van de wet.

Presentatie in Amsterdam
De presentatie van het themanummer vindt plaats op zaterdag 5 november van 16:00-17:30 uur bij IHLIA / LGBT Heritage, op de 6e etage van de Openbare Bibliotheek Amsterdam (Oosterdokskade 143, Amsterdam; ca. 10 minuten lopen vanaf Amsterdam Centraal). De bijdragen zijn gebaseerd op een gelijknamig symposium dat op 13 mei dit jaar plaatsvond op de Vrije Universiteit, georganiseerd door Religie & Samenleving in samenwerking met ForumC en Contested Privates.

Inhoudsopgave
God, seks en politiek: Themanummer over een spannende driehoeksverhouding (David Bos en Marco Derks)

Een smet op de mooiste dag van je leven: De controverse van ‘de weigerambtenaar’ (Marco Derks)

Bezield door gedeelde afkeer: De rol van het wetenschappelijke vraagstuk van de homoseksualiteit in het politieke debat 1901-1911 (Jolanda van der Lee)

Een duivels dilemma: Abortus of tienermoeder? (Marianne Cense)

Hardnekkig hetero: ‘Seksuele diversiteit’ in de praktijk van het middelbaar schoolonderwijs (Sam Meerhoff)

Seksualiteit in de islam tussen dogma en dagelijkse praktijk: Aspecten van islamitische seksuele moraal (Mohamed Ajouaou)

Vroomheid en seksualiteit: Geleefde waarden onder jonge soennieten en gereformeerden in Nederland (Daan Beekers)

Hoe homo’s en moslims iets met elkaar kregen: Een lange-termijnanalyse van het discours over homoseksualiteit en islam in Nederlandse dagbladen, radio- en televisieprogramma’s (David Bos)

Zie de mens: Het queer potentieel van homo-Jezus in Elisabeth Ohlson Wallin’s Ecce Homo (Mariecke van den Berg)

Seksualiteit en cultuurstrijd: Een theologisch voorstel tot dialoog (Ad de Bruijne)

Advertisements

Aanslag Orlando uiting van giftige mannelijkheid

AANSLAG ORLANDO UITING VAN GIFTIGE MANNELIJKHEID

marcootje

 

 

 

 

 

Afgelopen woensdag publiceerde Trouw een artikel over de verschillende houdingen ten aanzien van homoseksualiteit onder moslims wereldwijd. De aanleiding die genoemd wordt, is de schietpartij in Orlando en de uiteenlopende reacties daarop onder moslims. Door die koppeling bevestigt dit artikel het stereotype beeld van de Orlando schietpartij als een typisch voorbeeld van homovijandigheid onder moslims.

Afgelopen woensdag schreef Trouw-journaliste Marije van Beek een artikel over de verschillende houdingen ten aanzien van homoseksualiteit onder moslims wereldwijd. Ze begint haar artikel met een verwijzing naar de schietpartij in Orlando: sommige moslims reageren afkeurend, terwijl andere moslims staan te juichen. Onduidelijk blijft hoe het artikel bijdraagt aan de beeldvorming over de schietpartij in Orlando. Sterker nog, het artikel bevestigt het stereotype beeld van de Orlando-schietpartij als een typisch voorbeeld van homovijandigheid onder moslims.

Dat wordt nog eens versterkt en uitgebreid door de titel: ‘Ook de islam tobt met zijn Lot’. Wie nog meer dan? Ze worden nergens bij name genoemd, maar de implicatie is duidelijk: joden en christenen. Want ook in de Hebreeuwse Bijbel, die beide religies delen, komt het verhaal voor waarin de mannen van Sodom twee mannen (engelen) willen verkrachten die bij Lot te gast zijn. De impliciete boodschap van het artikel bevestigt de seculiere karikatuur: religie is het probleem, homo’s zijn het slachtoffer.

Islam
Een van de eerste details die over de schutter, Omar Mateen, naar buiten kwamen, was dat hij een geradicaliseerde moslim zou zijn. Daarmee lijkt de toon gezet en het Trouw-artikel bevestigt indirect dit beeld. Dat IS de aanslag heeft geclaimd, past in hun homovijandige ideologie en strategie, maar of Mateen primair geïnspireerd of zelfs aangestuurd was door IS, is nog maar de vraag: het kan evengoed dat IS met Mateens vernietigende veren pronkt.

Inmiddels is gebleken dat Mateen niet alleen met IS sympathiseerde, maar ook met al-Quaeda en Hezbollah (Washington Post). Oftewel drie islamitische terreurorganisaties die tegen elkaar strijden. Van islam had hij dus weinig kaas gegeten.

Mateem had echter ook sympathie voor de New York Police Department (IB Times), die bekend staat om systematisch geweld tegen met name zwarten, Latino’s en andere minderheden (Huffington Post; cf. NYPD). Ook werkte hij voor G4S, een beveiligingsorganisatie die gevangenissen bewaakt, betrokken is bij deportaties van vluchtelingen en in Israël betrokken is bij gewelddadige acties tegen Palestijnen (Article 1 Collective; vgl. BDS MovementPalestine Solidarity Campaign). Laat ik het kwartje een duwtje geven: Palestijnen zijn moslims.

Giftige mannelijkheid
Mateen was getrouwd met (en gescheiden van) een vrouw en had een zoontje. Maar meerdere getuigen hebben verklaard hem vaker te hebben gezien in Pulse en op gay dating apps (LA Times; vgl. Volkskrant). Een typisch gevalletje van een ‘kasthomo’, zo concluderen velen. Opnieuw een reden om ‘de islam’ erbij te halen, nu als fabrikant van die kast. Alsof mensen of hetero of homo zijn.

Seksualiteit is veel complexer dan de typisch modern-Westerse labels ‘hetero’ en ‘homo’ doen vermoeden. De meeste mensen hebben queer verlangens, verlangens die niet eenduidig ‘heteroseksueel’ zijn. Mateen was getriggerd door Club Pulse en dating apps voor homo’s (of voor mannen die seks hebben met mannen). Maar hij had een ambivalente verhouding tot zijn queer verlangens.

De reden dat zijn vrouw van hem scheidde was, zo verklaarde zijzelf, dat hij haar fysiek mishandelde (The Guardian). Door allerlei factoren was Mateen doordrenkt geraakt van wat “giftige mannelijkheid” genoemd wordt: een vorm van mannelijkheid die zich kenmerkt door (seksuele) gewelddadigheid, een haat tegen feminien gedrag (ook in mannen) en een niet toelaten van emoties. Dat is ook kenmerkend voor de cultuur binnen de NYPD, de G4S en de NRA. En bij al die andere daders van mass shootings in de VS waarvan het overgrote deel blank en man was.

Terreur
De blanke jongen die zondag met een tas vol wapens en explosieven onderweg was naar de Gay Pride in Los Angeles wordt door veel media geen terrorist genoemd (LA Timesnu.nlNOS). Maar de schietpartij die Omar Mateen in Orlando aanrichtte wordt door de FBI, door de Orange County Sherriff (CNBC), door Amerikaanse media (The Daily BeastCNBC) en door rechtse media in Nederland (ElsevierDagelijkse Standaard) als “terroristisch” gekwalificeerd. Een ander rechts medium spreekt over een “Islamitische aanslag” (The Post Online). Maar dat is hetzelfde want het label “terroristische aanslag” is inmiddels gereserveerd voor aanslagen gepleegd door een Moslim en tegen blanke westerlingen (Fusion).

De aanslag wordt “de grootste schietpartij uit de Amerikaanse geschiedenis” genoemd (NRC; vgl. NOSRTL Nieuws). Daarmee worden diverse schietpartijen uit de Amerikaanse geschiedenis vergeten waarbij niet-blanken het primaire doelwit waren. Zo kwamen bij het Bloedbad van Wounded Knee in 1890 meer dan 200 Indianen om (NPO Geschiedenis).

slachtoffers

Latin Night
Racisme speelt niet alleen een rol in de beeldvorming, maar speelde mogelijk ook een rol in de drijfveren van Mateen. In de nacht van zaterdag op zondag doodde hij 49 bezoekers en verwondde hij ruim 50 bezoekers van queer dance club Pulse. Die avond was het ‘Latin Night’. Wie de namen van de doden leest, ontdekt dat veel slachtoffers Latijns-Amerikaans waren.

Veel Latino’s en Latina’s zijn katholiek. Uit de verhalen over de slachtoffers blijkt hoeveel van hen religieus waren. Ook Moslims bevonden zich onder de slachtoffers.

Heilige plaats
Maar dat is niet het enige. Net als de Afro-Amerikaanse kerk in Charleston waar in 2008 negen mensen werden neergeschoten, was Pulse voor hen een heilige plaats. Pulse is de plaats waar lesbo’s, gays, transgenders en vele andere queers zich veilig voelen. In het dagelijks leven moeten velen van hen hun lichaam in een heteroseksuele toom houden uit angst voor afwijzing of geweld. Op de dansvloer met andere queers valt die last van je af. Daar, in Pulse, gaat je hart harder kloppen. Daar kun je dansen, flirten en zoenen. Daar nemen je queer verlangens de regie over je lichaam. Daar worden seksuele subjecten gevormd.

Omar Mateen was een typisch Amerikaanse jongen die vergiftigd was door een agressieve masculiniteit. Dat speelde door in zijn bewondering voor IS en de NYPD, zijn gewelddadige gedrag jegens zijn vrouw en in de slachtpartij die hij in Pulse aanrichtte. De rol van religie en (homo)seksualiteit in de aanslag in Orlando is dan ook vele malen complexer dan het beeld van een Moslimterrorist die het op (blanke) homo’s heeft gericht.

Door: Marco Derks

Marco Derks (1980) heeft gewerkt als projectmanager homo-emancipatie in christelijke kring en als docent filosofie en levensbeschouwing in het voortgezet onderwijs. Hij is sinds september 2013 werkzaam als promovendus aan de Universiteit Utrecht in het door NWO gefinancierde project “Contested Privates: The Oppositional Pairing of Religion and Homosexuality in Contemporary Public Discourse in the Netherlands”.

Publication Link: http://www.nieuwwij.nl/opinie/aanslag-orlando-uiting-giftige-mannelijkheid/

Religious and Sexual Nationalisms in Central and Eastern Europe: Gods, Gays and Governments launched at the Association for the Sociology of Religion Annual Meeting in Chicago

Picture

Religious and Sexual Nationalisms in Central and Eastern Europe: Gods, Gays and Governments (Brill) edited by Srdjan Sremac and R. Ruard Ganzevoort was unveiled last week at the Association for the Sociology of Religion (ASR) annual meeting in Chicago.

The volume is the 26th in ASR’s “Religion and the Social Order Series” and was marked with a launch by series editor Bill Swatos at the opening reception and an ‘editor meets critics session’ at the conference.

At the editor meets critics session panelist were Adam Brett (Syracuse University), James Cavendish (University of South Florida), Barbara Denison (Shippensburg University) and Bill Swatos (Baylor University). The panelists praised the volume as an excellent theoretical contribution to religious and sexual nationalism. Bill Swatos singled out: “I am grateful for the offering of this volume and hope it will enable readers to asses and reassess the value of a comparative-differential sociology of religion and sexuality.”

Religious and Sexual Nationalisms in Central and Eastern Europe: Gods, Gays, and Governments presents case studies from some ten countries that serve to explore the ways in which religion, nationalism, and (homo)sexuality intersect in public discourse. It shows how religious leaders, political and social movements, LGBT-organizations, governments, and media negotiate the powers of religion and state in taking position regarding sexual diversity. These negotiations are as much about sexual morality as they are about national identity, anti-EU sentiments, and the efforts of religious institutions to regain power in post-communist societies.

More information about the volume is available here http://www.brill.com/products/book/religious-and-sexual-nationalisms-central-and-eastern-europe

Coming conference: Beyond ‘Gays in the Church’

On 25-26 September, the Birkbeck Institute for the Humanities at the University of London organises a conference “Beyond ‘Gays in the Church’: New Approaches to the Histories of Christianity and Same-Sex Desire”. Besides a keynote lecture by leading scholar of religion and sexuality, prof. Mark Jordan (Harvard), two members of the Contested Privates project will present papers: David Bos and Marco Derks.

The relationships between diverse forms of religious and sexual identities have been widely contested in the media since the rise of the lesbian and gay liberation movement in the 1970s. One of the key images that often appears in public debate is that of ‘gays in the church’ as a significant ‘problem’. On the one hand many members of faith communities have remained hostile to physical expressions of same-sex desire, whilst on the other hand many lesbian and gay activists have been suspicious of various forms of religion. The compromise that has been reached over church exemptions from the obligation to perform same-sex marriage ceremonies in England indicates that many people do continue to find interactions of religion and homosexuality to be highly problematic.

The conference is organised by Prof. Dominic Janes (Reader at Birkbeck, University of London and Professor of Cultural and Visual Studies, University of the Arts, London) and Dr. Mark Chapman (Reader in Modern Theology, University of Oxford). With this event, they aim to approach these issues from a different viewpoint. John Boswell’s Christianity, Social Tolerance and Homosexuality (1980) and Same-Sex Unions in Pre-Modern Europe (1994) created considerable controversy because these books argued that the early and medieval Church was not inherently hostile to same-sex desire and that this was a development of the later middle ages. Inspired by the challenges of such works, Janes and Chapman want to invite discussion on new creative approaches to the histories of Christianity and same-sex desire.

The main speaker at the conference is Prof. Mark Jordan (Harvard), author of many important studies including The Silence of Sodom: Homosexuality in Modern Catholicism. His work provides eloquent testimony to the many problematic issues that have developed over the centuries of Christian history. He will be joining debate on how best to engage with challenging aspects of the Christian past as an opportunity for creative thought and expression. Dr. David Bos (VU University Amsterdam) will present a paper on “Religion and the Mobilization of Dutch LGBs, 1977-1996”, and Marco Derks MPhil (Utrecht University) on “Mixed Messages: Pope Benedict XVI and Pope Francis on Homosexuality”.

For more information and registration, go to the Birkbeck Institute’s website.

Invitation and instructions for MA students

Central to the Contested Privates research project is the oppositional pairing of religion and homosexuality in contemporary public debates in the Netherlands, Sweden, Serbia and Spain. The project is a collaboration of the Amsterdam Center for the Study of Lived Religion at VU University Amsterdam and the Chair of Religion and Gender, Faculty of Humanities, Utrecht University, and is funded by the Netherlands Organization for Scientific Research (NWO). MA students with an interest in religion and sexuality are kindly invited to join this project by writing their MA thesis within the general framework of the project.

More information: Instructions MA students

Uitnodiging voor de Riek Stienstra lezing over ‘Religie en homoseksualiteit’

Op donderdag 4 juni 2015 houdt David Bos de Rien Hoekstra Lezing. Bos hoopt te gaan spreken over het thema ‘Religie en homoseksualiteit’.

Riek Stienstra lezing over 'Religie en homoseksualiteit'Naast Bos hoopt Imam Ludovic-Mohamed Zahed te spreken, Europa’s eerste openlijk homoseksuele imam.

Meer informatie kunt u vinden in de bijgevoegde poster.

De lezing is genoemd naar Riek Steenstra (1942-2007), oud-directeur van Schorer, kennis- en praktijkinstelling voor geestelijke en fysieke gezondheid van LHBT’s.

Religion, Homosexuality, and Contested Social Orders in the Netherlands, the Western Balkans, and Sweden (2014)

Mariecke van den Berg, David J. Bos, Marco Derks, R. Ruard Ganzevoort, Milos Jovanovic, Anne-Marie Korte, and Srdjan Sremac

Abstract
In a co-authored chapter in the edited volume Religion in Times of Crisis (eds. Gladys Ganiel, Christophe Monnot & Heidemarie Winkel; Religion and the Social Order, Volume 24; Leiden: Brill, 2014), we have sketched the theoretical framework of our research project and provided some preliminary analyses of public discourse about religion, homosexuality, and nationalism in the Netherlands, the Western Balkans, and Sweden.

We argue that the clashes between ‘imagined communities’ reflect changing public perceptions of sexualities, while simultaneously indicating shifting boundaries between ‘the secular’ and ‘the religious’ as well as between public and private spheres. Conservative religious groups have made the struggle against equal acceptance of homosexuality an important identity marker.

Conversely, LGBT rights movements have traditionally critiqued monotheistic religions for the latter’s ‘patriarchal’ and ‘homophobic’ attitudes, while positioning themselves as secular. This clash between sexual and religious belonging however intersects with struggles over cultural and national belonging.

You can read this chapter by clicking on this link: C.A.M. van den Berg et al. – Religion, Homosexuality, and Contested Social Orders in the Netherlands, the Western Balkans, and Sweden